STRONA JURKA
o Chojnicach...

Historia chojnickiej energetyki

     ...rozpoczyna się w 1898 roku z chwilą budowy elektrowni miejskiej w Chojnicach, przy pl. Piastowskim. Uruchomiono ją w dniu 15 kwietnia 1900 roku. Na początku elektrownia posiadała 3 silniki gazowe Kortinga, każdy sprzężony z 2 prądnicami prądu stałego o łącznej mocy 184 kW oraz baterią akumulatorów 2 x 125 V. Na przełomie 1907/08 r. moc zainstalowanych odbiorników u 216 odbiorców wynosiła 379 kW. W ciągu roku sprzedano 165 tys. kWh. Urządzenia wytwórcze elektrowni po kolejnej przebudowie składały się z silników napędowych na gaz świetlny i sprzężonych z nimi prądnic elektrycznych prądu stałego o napięciu 2 x 220V. Umożliwiało to zasilanie gospodarstw domowych oraz urządzeń przemysłowych. Dodatkowo w elektrowni była zainstalowana bateria akumulatorów na 440 V.
     Linie zasilające odbiorców były wybudowane na słupach drewnianych i kilku kratowych lub jako kablowe. Przy napięciu 220 V prowadzono dwa przewody (+,-), a przy 440 V trzy (+, -, 0). Instalacja w budynkach mieszkalnych w pomieszczeniach suchych była wykonana przewodem KULO (w środku drut miedziany izolowany, a z zewnątrz blaszka stalowa ocynkowana) przymocowanym na stałe do ściany lub sufitu. W pomieszczeniach wilgotnych układano przewody jednożyłowe w izolacji gumowej równolegle w niewielkim odstępie na izolatorkach wsporczych. Instalacje były bardzo ubogie. W pokojach stosowano żarówki o mocy 10, 15 i 25 W. Gniazdek wtykowych było bardzo mało, bo jedynymi odbiornikami przenośnymi były kulowe grzałki. Odbiorcy płacili na podstawie wskazań zabudowanych liczników amperogodzin. Turbiny elektrowni pracowały w dzień, a w nocy i w niedziele włączano baterię akumulatorów. W 1924 roku w mieście na ulicach było 98 lamp żarowych i 32 lampy łukowe. Po kilku latach moc elektrowni powiększono do 427 kW. Elektrownia zatrudniała średnio 15 robotników.
     W latach okupacji hitlerowskiej elektrownia w Chojnicach stosowała ograniczenia w zużyciu energii elektrycznej. Władze okupacyjne uwzględniając potrzeby wojenne wybudowały linię zasilającą prądu przemiennego 15 kV z Człuchowa do Chojnic i rozpoczęły stopniowe zastępowanie w mieście prądu stałego prądem przemiennym.
     W pierwszych dniach wolności, najważniejszą sprawą było zapewnienie powracającym do swych domów mieszkańcom Chojnic żywności. W wodociągach, gazowni i elektrowni, które stanowiły jeden kompleks - wszystkie kanały i piwnice z maszynami były zalane wodą. Słupy sieci były połamane i poprzewracane. Były to trudne dni. Załoga składała się początkowo z 8 ludzi, przeważnie starych pracowników. Głównym organizatorem energetyki po wojnie był Bernard Szyngwelski. Energetyka Chojnicka rozpoczęła swoją powojenną działalność od marca 1945 roku pod nazwą "Elektrownie Okręgu Pomorskiego Oddział Chojnice". W 1946 r. zmieniono nazwę na Zakłady Elektryczne Pomorza Oddział Chojnice. Podobne Oddziały były w Grudziądzu i Toruniu. Pierwszym, krótko urzędującym Kierownikiem Oddziału był wspomniany już absolwent Gimnazjum Kupieckiego - Bernard Szyngwelski. Następnie Zarząd Miasta powołał na to stanowisko inż. Henryka Daniela. Pierwszymi pracownikami byli: Adolf i Norbert Sikora, Teodor i Zygmunt Kuhn, Alojzy Znajdek, Konrad Paczkowski, Feliks Dąbrowski, Stanisław Rudnik, Bernard Walkowski. Siedziba Oddziału mieściła się w obiektach "Elektrowni, Gazowni i Wodociągów Miejskich" przy Placu Piastowskim. Terenem działania było miasto Chojnice i powiat człuchowski.
     Aby zacząć dostarczać niezbędną dla potrzeb miasta i mieszkańców energię elektryczną trzeba było w pierwszej kolejności uruchomić gazownię i elektrownię z silnikami gazowymi. Po wstępnych naprawach i odbudowaniu uszkodzonych elementów powstał problem - jak uruchomić elektrownię, jeśli nie ma sprawnej akumulatorni. Same silniki gazowe nie były w stanie wprowadzić w ruch 4,5 m kół zamachowych elektrowni. Gaz można było otrzymać z gazowni lub z pieców przy elektrowni zwanych gwarowo "gassanami". Aby uruchomić gazownię potrzeba było koksu i węgla. Tego brakowało. Postanowiono wykorzystać opał z piwnic domów zburzonych i nie zamieszkanych. Pracownicy ruszyli do miasta z taczkami i furmanką. Uruchomienie gazowni nastąpiło w kwietniu 1945 r. Po wielu staraniach inż. Daniela z powiatu człuchowskiego przyciągnięto lokomobilę - była pierwszą siłą napędową do uruchomienia elektrowni. Po kilku dniach połączono układ mechaniczno-elektryczny, który wprowadził w ruch generatory. Był to maj 1945 r. Wielu napraw wymagała zniszczona sieć napowietrzna prądu stałego. Do transportu w pierwszym okresie służył dwukołowy wózek. Później zakład posiadał i utrzymywał konia "Siwka" i mały samochodzik skrzyniowy "Framo". W pomieszczeniu elektrowni wybudowano stację transformatorową i wykonano napowietrzno-kablowe połączenie 15kV z słupem poniemieckim przy ul. Prochowej. W dniu 2 października 1945 r. otrzymano prąd przemienny od strony Człuchowa. Od 30 listopada 1945 r. Kierownikiem Zakładów Elektrycznych Pomorza Oddziału Chojnice został inż. Konrad Dombrowski. Elektrownia miejska pracowała jeszcze przez dwa lata i została unieruchomiona w końcu 1947 r. W 1946 r. energetyka przystąpiła do odbudowy ważnych obiektów takich jak linia 15 kV Chojnice - Tuchola i rozdzielnia Chojnice "Rybiarnia" przy ul. Gdańskiej. Linia miała służyć do przesyłu energii z projektowanego GPZ Tuchola do rozdzielni Chojnice "Rybiarnia", która stanowiła główny węzeł rozdzielczy linii 15 kV na terenie miasta. Dnia 22 grudnia 1946 r. podano po raz pierwszy prąd przemienny ze Szczecinka przez Człuchów, Chojnice do Tucholi. Po zakończeniu budowy linii 60 kV Żur - Tuchola i rozdzielni 60/15kV Tuchola z transformatorem o mocy 1,0 MVA w dniu 2 sierpnia 1947 r. zaczęto przesyłać prąd przemienny 15 kV z Tucholi do Chojnic.
     Po unieruchomieniu elektrowni miejskiej Zakłady Elektryczne Pomorza Oddział Chojnice otrzymały nową siedzibę przy Placu Jagiellońskim nr 1. W marcu 1949 r. nastąpiła reorganizacja zakładu i powstało Zjednoczenie Energetyczne Okręgu Bydgosko-Toruńskiego Podokręg Zachodni w Chojnicach. Terenem działania były następujące powiaty: Chojnice, Tuchola, Sępolno, Człuchów, Złotów i Wyrzysk oraz część powiatu Szubin, Miastko i Szczecinek. Kierownikiem Podokręgu do grudnia 1949 r. był inż. Konrad Dombrowski, który następnie awansował do Okręgu w Bydgoszczy. Przez krótki czas kierownikiem był dotychczasowy Kierownik Techniczny Władysław Kruczyński, a następnie Bernard Szyngwelski.
      Dnia 1 stycznia 1951 r. podokręg podzielono na dwa rejony:
1) Zakład Sieci Elektrycznych w Chojnicach przy Placu Jagiellońskim 1, który działał na terenie powiatów: Chojnice, Sępólno, Tuchola i Człuchów z kierownikiem Janem Makowskim.
2) Zakład Zbytu Energii Elektrycznej Rejon w Chojnicach z siedzibą przy ul. Młyńskiej 2, który działał na terenie byłego Podokręgu z kierownikiem Bernardem Szyngwelskim.
   W maju 1952 r. w Zakładzie Zbytu Energii Rejon Chojnice były następujące Posterunki Monterskie: Chojnice, Tuchola, Brusy, Przechlewo, Człuchów, Gwieździn, Biały Bór, Koczała, Czarne, Lipka, Łobżenica, Więcbork, Debrzno, Wiśniewka, Kcynia, Krajenka, Nieżychowo, Nakło, Wyrzysk i Złotów. Razem było 26.825 odbiorców i 416 transformatorów. Ciągły wzrost ilości odbiorców i pobór mocy przez Chojnice powodował powstawanie spadku napięcia na linii 15 kV Tuchola - Chojnice. Dlatego też 28 maja 1951 r. w rozdzielni "Rybiarnia" zabudowano transformator regulacyjny 4 MVA. Kolejna reorganizacja energetyki 28 lutego 1958 r. to powstanie Zakładów i Rejonów Energetycznych. Pierwszym Kierownikiem Rejonu Energetycznego Chojnice został Jan Makowski.
    W dniu 17 stycznia 1960 r. podłączono nową linię na słupach kratowych Tuchola - Chojnice do linii 60 kV Żur - Tuchola. Uruchomiono również tymczasową rozdzielnię Chojnice Kościerska z transformatorem 6,4 MVA, 60/15 kV. We wrześniu tego roku komisja ZEOPn dokonała odbioru domu mieszkalnego i stacji 110/15kV w Chojnicach przy ul. Kościerskiej. Załączenie pod napięcie nastąpiło 12 grudnia 1960 r. Dzień ten jest szczególny dla regionu Chojnic, ponieważ po raz pierwszy pojawiło się docelowe napięcie 110 kV. Na początku lat sześćdziesiątych czynione były starania, aby na posiadanym placu przy ul. 14 Lutego, wybudować nowe budynki rejonu energetycznego. Gdy 22 kwietnia 1962 r. zmarł Jan Makowski, nowym kierownikiem został inż. Kazimierz Gawin. Pod koniec tego roku rozpoczęto przeprowadzkę rejonu z ulicy Młyńskiej 2 i Placu Jagiellońskiego 1 na ul. 14 Lutego. Wiosną 1968 r. zgodnie z nowym zarządzeniem powstał Rejon Energetyczny Człuchów. Z zasięgu terytorialnego Rejonu ubyły powiaty: człuchowski i złotowski. W styczniu 1976 r. rozpoczęto przekazywanie terenów gmin Konarzyny, Lipnica, Brzeźno Szlacheckie i Karsin do sąsiednich Rejonów Energetycznych Bytów, Człuchów i Kartuzy oraz przyjęto z Rejonu Nakło miasto i gminę Kamień Krajeński. W roku tym wybudowano również długo oczekiwaną linię 110 k V z Sępólna do Chojnic, która zamknęła pierścień, a następnie uruchomić nowy GPZ Chojnice Przemysłowa. Przełom roku 1981/82, to zmiana kadry kierowniczej i pracowniczej. Na emeryturę poszło prawie trzydziestu pracowników. Praca rejonu jednak szybko wróciła do dawnego rytmu. W związku z wzrastającą ilością kabli średniego i niskiego napięcia pojawił się problem szybkiego usuwania awarii. Aby zapobiec dużym stratom w 1982 r. w rejonie pojawił się pierwszy samochód z aparaturą do lokalizacji uszkodzeń. Podobna sytuacja była ze sprawdzaniem obwodów automatyki i zabezpieczeń na GPZ. Za zgodą ZE Bydgoszcz utworzono własną rejonową ekipę, która stopniowo przejmowała wiedzę i praktykę zabezpieczeniowców.  Pod koniec 1983 roku nowym kierownikiem Rejonu Energetycznego Chojnice został mgr inż. Jan Szyszka. Po wielu latach starań w 1986 r. rozpoczęto budowę dwupiętrowego budynku dla służb technicznych wykorzystując w tym celu plac siedziby rejonu. Budowa trwała do końca 1988 roku. Nowe pomieszczenia w znacznym stopniu poprawiły warunki pracy. Wybudowano również budynek warsztatowo-samochodowy. Lata 1992-2000 to wprowadzenie komputeryzacji oraz pojawienie się wielu nowoczesnych urządzeń, narzędzi i maszyn.
Edmund Hapka - "Megawat" z października 2000.  PS. JE-Na powyższym zdjęciu w kółeczku jest mój Tata. Pracował w energetyce do emerytury, na którą przeszedł w grudniu 1981 roku. Po kliknięciu w fotkę ukaże się wersja pełnoekranowa o 95 KB.